Pierwsze wzmianki na temat udzielania pierwszej pomocy można znaleźć w pismach przedstawicieli medycyny starożytnej m.in. Hipokratesa czy Pliniusza a także w Starym Testamencie.

Najwięcej informacji, jakie można znaleźć w literaturze na temat pierwszej pomocy, dotyczy ratowania topielców. Historycy medycyny ustalili, że jako pierwsze, organizacją pierwszej pomocy zajęły się wspólnoty religijne, mające na celu przede wszystkim pomoc rannym i chorym pielgrzymom, udającym się do Ziemi Świętej. Najstarszym polskim źródłem, które dotyczy planowej organizacji ratownictwa, jest zapis o ufundowaniu w Sandomierzu klasztoru Jezuitów w 1604 roku.1 Sposoby udzielania pierwszej pomocy zmieniały się wraz z rozwojem ludzkości oraz charakteru zagrożeń. Zatem pierwsze sposoby udzielania pomocy w przypadku obrażeń wynikały z obserwacji natury lecz pojawiające się konflikty zbrojne i wojny inicjowały poszukiwanie innych rozwiązań.2 Wojsko również podejmowało się prób utworzenia oddziałów sanitarnych, które zajmowałyby się zabieraniem i ewakuacją rannych z pola walki. W latach 1806-1809 na ziemie polskie, wraz z armią napoleońską, dotarł J.D. Larrey (wojskowy chirurg, który stwierdził, że pomocy lekarskiej należy udzielić do 24 godzin od urazu). Kierował on m.in. w Warszawie i Półtusku, załogą ambulansów sanitarnych, szkolił kadry do ich obsady a także prowadził wykłady dla lekarzy warszawskich. W latach 1830-1831, podczas wojny polsko- rosyjskiej, utworzono stałą i odpowiednio przeszkoloną służbę medyczną, co było zasługą Karola Kaczkowskiego (ówczesnego, naczelnego lekarza armii polskiej). 3

Badania przeprowadzone przez Amerykańskie Kolegium Chirurgów wykazały, że podczas walk napoleońskich, czas oczekiwania na pomoc medyczną wynosił ok. 40 godz. natomiast śmiertelność rannych sięgała 46%. Z kolei w czasie I wojny światowej czas oczekiwania zmniejszył się do 12-18 godz. a śmiertelność na 8,5 % a podczas II wojny światowej czas oczekiwania wynosił 6-12 godzin a śmiertelność rannych 5,8%.4

Pierwsze pogotowia ratunkowe w Polsce

Pierwsze pogotowie ratunkowe w Polsce powstało w Krakowie w 1891 roku. Rada Miejska Krakowa zgodziła się finansować stacje pogotowia ratunkowego, która znajdowała się w budynku Straży Pożarnej. W przyznanym lokalu znajdowało się ambulatorium, poczekalnia oraz pomieszczenie dla studentów Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy pełnili dyżury w pogotowiu. Symbolem pogotowia był krzyż – biały na niebieskim tle. Krakowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe posiadało jedną sanitarną karetkę, zaprzęgniętą w dwa konie oraz wyposażoną w pięć sztuk noszy. Po raz pierwszy na ulicach Krakowa pojawiła się ona 6 czerwca 1891 roku. Dlatego tę datę przyjmuje się jako powstanie pogotowia ratunkowego w Polsce.1,2

Ryc.1 Pierwsza karetka pogotowia

Wkrótce także w innych polskich miastach powstały kolejne stacje pogotowia ratunkowego:

  • we Lwowie w 1893 r.

  • w Warszawie w 1897 r.

  • w Łodzi w 1899 r.

  • w Wilnie w 1902 r.

  • w Lublinie w 1917 r.

  • w Poznaniu w 1928 r

Były to samodzielne instytucje, finansujące swoją działalność ze składek społecznych, darowizn, dotacji miejskich oraz własnych środków. Wszystkie stacje pogotowia ratunkowego funkcjonowały całodobowo i udzielały bezpłatnej pomocy wszystkim potrzebującym. Od 1904 zostały wprowadzone pierwsze płatne dyżury dla wszystkich ochotników. Natomiast dopiero siedem lat później za dyżury płacono również lekarzom.

W 1908 r. Krakowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe posiadało cztery konne karetki, składany fotel, siedem kuferków wypadkowych oraz cztery pary noszy.

Utworzenie Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża

18 stycznia 1919 roku, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, zwołano naradę wszystkich działających organizacji i utworzono Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża (PTCK). Po przekazaniu ratownictwa medycznego władzom administracyjnym nastąpił podział stacji pogotowia ratunkowego na powiatowe, miejskie i wojewódzkie, gdzie stacjonowały zespoły wyjazdowe oraz ambulatoria. Niektóre stacje, jak Krakowskie Pogotowie Ratunkowe, rozbudowały ambulatoria o oddziały urazowe z pracownią diagnostyki radiologicznej oraz bloki operacyjne.

Wojewódzkie Kolumny Transportu Sanitarnego

W 1951 Minister Zdrowia wydał dokument określający zasady działalności transportu sanitarnego, natomiast w 1976 roku utworzono instrukcję organizacji WKTS czyli Wojewódzkich Kolumn Transportu Sanitarnego. W 1992 Ministerstwo Zdrowia zakupiło 80 nowoczesnych ambulansów i przekazało je WKTS. Dzięki temu można było prowadzić medyczne czynności ratunkowe w trakcie transportu pacjenta do szpitala. 1, 2

Geneza systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego

Powstanie systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego odbywało się wieloetapowo. Koncepcja obecnego systemu pochodzi z lat 90. XX wieku. W 1991 roku został wprowadzony program polityki zdrowotnej pod nazwą „Zintegrowane Ratownictwo Medyczne.

Celem tego programu było :

  • przygotowanie wykwalifikowanego personelu medycznego,

  • infrastruktury,

  • opracowanie procedur dla właściwego funkcjonowania systemu ratownictwa medycznego na terenie całego kraju, 1

W 2001 roku program podzielono na sześć pakietów zadaniowych, który obejmował m.in. stworzenie centrów powiadomienia ratunkowego (CPR), szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR), sieci ambulansów ratunkowych. 25 lipca 2001 r. została uchwalona pierwsza ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym.2

Ustawa ta zapoczątkowała nową erę rozwoju PRM w Polsce oraz sprawiła podjęcie prac nad kolejnymi, nowymi rozwiązaniami. Dzięki temu 6 września 2006r. została uchwalona nowelizacja ustawy o PRM, którą 12 października 2006r. podpisał prezydent RP – Dz.U. 2006 Nr 191 poz. 1410.

 

 

 

Zarys dziejów Ratownictwa Medycznego od 1891 roku

Ustawa z 8 września 2006 r o Państwowym Ratownictwie Medycznym określa skład tego systemu:

  • zespoły ratownictwa medycznego (ZRM) – droga lądowa,

  • lotnicze pogotowie ratunkowe (LPR/HEMS) – droga powietrzna,

  • szpitalne oddziały ratunkowe.

W karetkach pogotowia ratunkowego pracują specjalnie wyszkolone osoby, które stanowią część systemu. 3

Zatem od stycznia 2007 roku obowiązujący aktem prawnym jest Ustawa z 8 września 2006 roku o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Aktem wykonawczym do ustawy w obszarze wymagań co do składu osobowego ZRM oraz ich wyposażenia jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 28 sierpnia 2009 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ratownictwa medycznego.4

Od 1 stycznia 2014 roku weszła w życie Ustawa z 22 listopada 2013 roku o systemie powiadomienia ratunkowego, która reguluje techniczne funkcjonowanie systemu.5

20 maja 2014 r. wszedł w życie kolejny akt prawny, w sprawie organizacji i funkcjonowania centrów powiadomienia ratunkowego. 6

Dzięki wyżej wymienionym aktom prawnym system Państwowego Ratownictwa Medycznego powinien funkcjonować sprawnie.