Fundamentem systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w Polsce jest Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, gdzie zostały określone zasady organizacji, funkcjonowania, finansowania systemu oraz zasady zapewnienia edukacji w zakresie udzielania pierwszej pomocy.

Fundamentem systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego w Polsce jest Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, gdzie zostały określone zasady organizacji, funkcjonowania, finansowania systemu oraz zasady zapewnienia edukacji w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Celem tego działania jest:

  • ratowanie życia ludzkiego,

  • zapewnienie pomocy każdej osobie, znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia życia.1

Budowa systemu Polskiego Ratownictwa Medycznego, jak już zostało opisane w poprzednim artykule, sięga ostatniego dziesięciolecia XX wieku.

Zgodnie z Konstytucją państwa polskiego naczelne władze mają obowiązek organizacji oraz zapewnienia pomocy w sytuacjach zagrożenia obywateli, co miało wpływ na budowę zintegrowanego systemu.2

Nadzór oraz kontrolę nad systemem Państwowego Systemu Ratownictwa Medycznego sprawują organy administracji rządowej.3

Organami administracji rządowej właściwymi w zakresie wykonywania zadań systemu PRM są:

  • minister właściwy do spraw zdrowia (na terenie całego kraju),

  • wojewoda (w województwach).4

 

PRM funkcjonuje na terenie całego kraju na podstawie „Wojewódzkiego planu działania systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego”, który obejmuje:

  • wykaz potencjalnych zagrożeń życia lub zdrowia mogących wystąpić na terenie województwa (w tym analizę ryzyka wystąpienia katastrof naturalnych czy awarii technicznych),

  • liczbę oraz rozmieszczenie jednostek systemu na terenie województwa,

  • obszary działania i rejony operacyjne,

  • sposoby koordynowania działań jednostek systemu,

  • kalkulacje kosztów działalności ZRM,

  • sposoby współpracy z organami administracji publicznej oraz jednostkami systemu z innych województw,

  • sposoby współpracy jednostek systemu z jednostkami współpracującymi z systemem,

  • informacje o lokalizacji centrów powiadomienia ratunkowego (w rozumieniu Ustawy z 22 listopada 2013r o systemie powiadamiania ratunkowego)

  • opis struktury systemu powiadamiania o stanach nagłego zagrożenia zdrowia w celu dokonania przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych zestawienia koniecznych łączy, zapewniających możliwość przekierowania połączeń z CPR do właściwych jednostek organizacyjnych (Policja, Państwowa Straż Pożarna, dysponent ratownictwa medycznego),

  • lokalizację, teren działania oraz liczbę stanowisk dyspozytorów medycznych (jedno stanowisko przypada na 200 tys. mieszkańców).5

 

Wojewoda podejmuje działania, które mają zapewnić odpowiednie parametry czasowe dotarcia ZRM na miejsce zdarzenia od przyjęcia wezwania:

  • mediana czasu dotarcia w mieście powyżej 10 tys. mieszkańców nie przekracza 8 minut a poza miastem do 10 tys. mieszkańców – 15 minut,

  • trzeci kwartyl czasu dotarcia nie przekracza 12 minut w mieście powyżej 10 tys. mieszkańców i 20 min poza miastem pow. 10 tys. mieszkańców,

  • maksymalny czas dotarcia nie przekracza 15 minut w mieście pow.10 tys. mieszkańców i 20 min poza miastem pow. 10 tys.

Minister właściwy do spraw administracji publicznej powinien zapewnić utrzymanie oraz obsługę techniczną SWD PRM – System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego. SWD PRM jest to system teleinformatyczny, który umożliwia przyjęcie z centrum powiadomienia ratunkowego zgłoszeń alarmowych, dysponowanie ZRM oraz rejestrowanie i prezentację miejsca geograficznego zdarzeń. Natomiast zadaniami dysponentów PRM są m.in. zapewnienie gotowości ludzi, zasobów oraz jednostek organizacyjnych. 6

Z działalnością systemu PRM związane jest powiadamianie ratunkowe, które składa się z centrów powiadamiania ratunkowego. W ramach tego systemu obsługiwane są numery alarmowe tj. 999, 998, 997 i 112. Głównym celem centrów powiadamiania ratunkowego jest obsługa zgłoszeń alarmowych oraz wybranie odpowiednich podmiotów, którym zostanie przekazane zgłoszenie.7

Zadaniami dysponentów jednostek PRM jest:

  • zapewnienie gotowości ludzi,

  • zapewnienie gotowości jednostek,

  • zapewnienie gotowości zasobów.

Dysponent zatrudnia dyspozytorów medycznych w odpowiedniej lokalizacji, którą wskaże.

Dyspozytorem medycznym, może być osoba, która:

  • posiada zdolność do czynności prawnych,

  • posiada odpowiednie wykształcenie (ratownik medyczny, pielęgniarka systemu, lekarz systemu),

  • min. 5. letnie doświadczenie (praca w pogotowiu ratunkowym, izbie przyjęć, szpitalnym oddziale ratunkowym lub na oddziale intensywnej terapii i anestezjologii).

Dyspozytorzy medyczni, mają obowiązek doskonalenia zawodowego.

Zadania dyspozytora medycznego, z wykorzystaniem SWD PRM, obejmują:

  • przyjmowanie powiadomień i niezwłoczne dysponowanie ZRM na miejsce zdarzenia,

  • przekazywanie informacji osobom udzielającym pierwszej pomocy,

  • przekazywanie informacji ułatwiających wykonywanie MCR na miejscu zdarzenia,

  • zbieranie informacji o dostępnych jednostkach systemu w danym rejonie operacyjnym,

  • archiwizowanie informacji o zdarzeniach oraz prowadzonych MCR,

  • powiadamianie SOR- ów o zdarzeniach (gdy jest to konieczne),

  • powiadamianie innych jednostek współpracujących z PRM. 8

 

Każdy dyspozytor medyczny musi stosować się do ściśle określonego schematu:

  • odbiór powiadomienia używając komunikatu „Ratownictwo medyczne, słucham”, a także kodu dyspozytora,

  • w sposób spokojny i zdecydowany przeprowadzenie rozmowy z osobą dzwoniącą, w celu uzyskania informacji o:

  • dokładnym miejscu zdarzenia,

  • danych osobowych osoby dzwoniącej (nazwisko i imię oraz nr telefonu),

  • krótki opis zdarzenia,

  • liczbie osób poszkodowanych,

  • danych osoby/osób poszkodowanych (imię, nazwisko, płeć, wiek),

  • stopniu pokrewieństwa (o ile osoba dzwoniąca jest krewną poszkodowanego),

  • przeprowadzenie krótkiego wywiadu medycznego odnośnie stanu zdrowia,

  • przekazanie osobie dzwoniącej informacji o zadysponowaniu lub nie ZRM u na miejsce zdarzenia,

  • w razie konieczności przekazywanie osobie dzwoniącej instrukcji o udzielaniu pierwszej pomocy do czasu przyjazdu ZRM,

  • ustalenie kodu pilności wyjazdu karetki:

    • kod 1 – na sygnale (natychmiastowy wyjazd, o możliwie jak najkrótszym czasie dotarcia na miejsce zdarzenia),

    • kod 2 – bez użycia sygnałów (wyjazd wolnego ZRM),

  • zadysponowanie ZRM lub LPR, z uwzględnieniem najkrótszego czasu dotarcia,

  • utrzymywanie stałego kontaktu z zespołem ratownictwa medycznego,

  • wskazanie (w razie potrzeby) właściwego SOR-u. 9

 

W urzędzie wojewódzkim działają tzw. koordynatorzy ratownictwa medycznego. Są to lekarze zatrudnieni przez wojewodę w liczbie, która pozwala na całodobową realizację swoich zadań.

Do tych zadań należą:

  • współpraca z głównym dyspozytorem medycznym oraz jego zastępcą,10

  • koordynacja współpracy dyspozytorów medycznych na wypadek zdarzeń, które wymagają użycia innych jednostek systemu,

  • rozstrzyganie sporów odnośnie przyjęcia osób w stanie zagrożenia życia do szpitala,

  • współpraca z wojewódzkim zespołem zarządzania kryzysowego,

  • współpraca z KCMRM,

  • współpraca z centrami zarządzania kryzysowego. 11

Natomiast szczegółowe zadania lekarza koordynatora ratownictwa medycznego to:

  • uzyskiwanie informacji od dysponentów jednostek, zakładów opieki zdrowotnej oraz jednostek współpracujących z systemem o:

  • miejscu i rodzaju zdarzenia oraz liczbie osób poszkodowanych,

  • rodzaju oraz liczbie zadysponowanych ZRM, a także innych jednostek systemu,

  • gotowości współpracujących jednostek do pomocy,

  • czasowym braku możliwości udzielania świadczeń zdrowotnych przez szpitale (z podaniem przyczyny oraz przybliżonym czasie trwania ograniczeń),

  • czasowym wyłączeniu z użycia specjalistycznej aparatury (np. tomograf, rezonans, sprzęt do koronografii i angioplastyki),

  • liczbie wolnych łóżek w OIT – ach,

  • liczbie miejsc w poszczególnych oddziałach szpitalnych,

  • liczbie dostępnych ZRM- ów,

  • liczbie sal i zespołów operacyjnych,

  • stanie zdrowia osób potrzebujących pomocy, oraz ich danych (nazwisko, imię, wiek, płeć),

  • uzyskiwanie informacji od dyspozytorów medycznych o zadysponowaniu lub odmowie wysłania ZRM-u oraz o liczbie i rodzaju dostępnych zespołów ratownictwa medycznego. 12

W Polsce istnieje 17 centrów powiadomienia ratunkowego. Każde województwo ma własny CPR, przy czym Warszawa ma jeden dodatkowy.

W skład CPR wchodzą stanowiska tj.:

  • kierownik CPR,

  • zastępca kierownika,

  • operatorzy numerów alarmowych,

  • obsługa administracyjna oraz techniczna,

  • psycholog.

Bardzo ważna jest płynna organizacja pracy systemu PRM. Opiera się on na tzw. Łańcuchu ratunkowym, składającym się z następujących ogniw:

  • pierwsza pomoc,

  • kwalifikowana pierwsza pomoc (KPP),

  • kwalifikowany transport,

  • SOR,

  • leczenie szpitalne oraz rehabilitacja.

Całość ma istotny wpływ na przeżycie pacjenta. Po pierwsze bezzwłoczne dotarcie do pacjenta, następnie udzielenie fachowej pomocy i w końcu przewiezienie do odpowiedniego szpitala (najbliższego lub wskazanego przez dyspozytora). Sam proces leczenia rozpoczyna się w momencie udzielania przez ZRM medycznych czynności ratunkowym na miejscu zdarzenia. 13

1 Ustawa z dnia 8 września 2006 r o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Dz. U. 2006 nr. 191 poz. 1410
2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, Dz. U. 1997 78483 Art. 68; Prawo do ochrony zdrowia
3 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , Dz. U. Nr. 210 Poz. 135 z późn. zm.
4 M. Paszkowska Prawo dla ratowników medycznych, Difin SA, Warszawa 2016; s.50
5 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 roku w sprawie wojewódzkiego planu działania systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne oraz kryteriów kalkulacji kosztów działalności zespołów ratownictwa medycznego, Dz. U. 2011 Nr. 3 Poz.6
6 M. Paszkowska Prawo dla ratowników medycznych, Difin SA, Warszawa 2016; s.52
7 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z 28 kwietnia 2014 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania centrów powiadomienia ratunkowego, Dz. U. 2014 Poz. 574
8 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 o działalności leczniczej, Dz. U. z 2018 r. poz. 2190
9 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 10 stycznia 2014r. w sprawie ramowych procedur przyjmowania wezwań przez dyspozytora medycznego i dysponowania zespołami ratownictwa medycznego, Dz. U. z 2014 r., poz. 66
10 Ustawa z dn. 10 maja 2018 roku zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym Dz. U. 2018 poz. 1115
11 Ustawa z dn. 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym Dz. U. 2006 Nr 191 poz. 1410
12 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 24 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków lekarza koordynatora ratownictwa medycznego, Dz. U. nr. 39, poz. 322
13 M. Paszkowska Prawo dla ratowników medycznych, Difin SA, Warszawa 2016; s. 59-61arty

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on google
Google+
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Czytaj więcej:

Aspekty prawne udzielania pierwszej pomocy

W polskim prawie możemy znaleźć kilka aspektów prawnych dotyczących udzielania pierwszej pomocy. Część z nich nakłada na nas obowiązek udzielania pierwszej pomocy, inne zapewniają nam, jako osobom udzielającym pierwszej pomocy, ochronę prawną, kolejne natomiast wskazują…